मुलांची वयाच्या १०व्या वर्षीच कोलेस्टेरॉल तपासणी का करावी? हृदयविकाराचा धोका टाळण्यासाठी तज्ज्ञांचा महत्त्वाचा सल्ला

हृदयविकार आणि वाढलेले कोलेस्टेरॉल या समस्या केवळ मोठ्या वयातील व्यक्तींनाच होतात, असा अनेकांचा समज आहे. मात्र काही मुलांमध्ये जन्मापासूनच कोलेस्टेरॉलची पातळी जास्त असू शकते. विशेष म्हणजे सुरुवातीच्या काळात या समस्येची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. त्यामुळे भविष्यातील हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यासाठी मुलांच्या आरोग्याची योग्य वेळी तपासणी करणे महत्त्वाचे ठरते.

एका आरोग्यविषयक परिषदेत हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. अशोक सेठ आणि डॉ. अनूप मिश्रा यांनी लहान मुलांमधील कोलेस्टेरॉल, लठ्ठपणा आणि हृदयविकाराच्या जोखमीबाबत महत्त्वाची माहिती दिली.

मुलांची कोलेस्टेरॉल तपासणी कोणत्या वयात करावी?

अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ पेडियाट्रिक्सच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, मुलांची कोलेस्टेरॉल तपासणी साधारण ९ ते ११ वर्षांच्या वयोगटात करण्याची शिफारस केली जाते.

यासाठी लिपिड प्रोफाइल (Lipid Profile) ही रक्तचाचणी केली जाते. या तपासणीत एकूण कोलेस्टेरॉल, LDL म्हणजे हानिकारक कोलेस्टेरॉल, HDL म्हणजे उपयुक्त कोलेस्टेरॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्सचे प्रमाण समजते.

कुटुंबात कमी वयात हृदयविकाराचा इतिहास असल्यास किंवा इतर जोखीम घटक असल्यास डॉक्टर त्याआधीही तपासणी सुचवू शकतात.

लहान मुलांमध्ये कोलेस्टेरॉल वाढण्याची कारणे कोणती?

काही मुलांमध्ये आनुवंशिक कारणांमुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी वाढलेली असते. याला फॅमिलियल हायपरकोलेस्टेरोलेमिया (Familial Hypercholesterolemia) असे म्हणतात.

या विकारामुळे रक्तातील LDL कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण जास्त राहू शकते. परिणामी रक्तवाहिन्यांमध्ये चरबीसारखे पदार्थ साचण्याची प्रक्रिया लहान वयातच सुरू होऊ शकते.

अशा मुलांना भविष्यात हृदयविकाराचा धोका अधिक असू शकतो. त्यामुळे वेळेवर निदान आणि आवश्यकतेनुसार उपचार करणे महत्त्वाचे आहे.

मुलांमध्ये कोणती लक्षणे दिसल्यास काळजी घ्यावी?

कोलेस्टेरॉल वाढल्यावर बहुतेक वेळा स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. त्यामुळे केवळ लक्षणे नसल्यामुळे कोलेस्टेरॉल सामान्य आहे, असे समजू नये.

मुलांना व्यायाम करताना छातीत दुखणे, चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडणे असा त्रास होत असल्यास तातडीने वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. ही लक्षणे वाढलेल्या कोलेस्टेरॉलची विशिष्ट लक्षणे नसली तरी इतर हृदयविषयक समस्यांशी संबंधित असू शकतात.

पालकांनी मुलांच्या आरोग्यासाठी काय करावे?

मुलांच्या हृदयाचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल आणि पुरेशी झोप आवश्यक आहे.

मुलांच्या आहारात फळे, भाज्या, डाळी आणि पौष्टिक पदार्थांचा समावेश करावा. जास्त प्रमाणात प्रक्रिया केलेले पदार्थ आणि अस्वास्थ्यकर चरबीयुक्त पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवावे.

तसेच कुटुंबातील सदस्यांना कमी वयात हृदयविकार झाला असल्यास किंवा कोलेस्टेरॉल जास्त असल्यास बालरोगतज्ज्ञांना त्याची माहिती द्यावी.

वेळेवर तपासणी केल्यास धोका कमी होऊ शकतो

लहान वयात कोलेस्टेरॉलची तपासणी केल्यास आनुवंशिक विकार आणि इतर जोखीम घटक लवकर ओळखता येतात. काही मुलांमध्ये आहार आणि जीवनशैलीतील बदल पुरेसे ठरू शकतात, तर काहींना डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधोपचारांची गरज लागू शकते.

मात्र प्रत्येक मुलाला विशेष हृदयतपासणी किंवा औषधोपचारांची आवश्यकता असतेच असे नाही. मुलांचे वय, कौटुंबिक इतिहास आणि आरोग्यस्थिती लक्षात घेऊन डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली पुढील निर्णय घ्यावा.