स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची संधी! PMEGP योजनेत ५० लाखांपर्यंत कर्ज, ३५% पर्यंत अनुदान; असा करा अर्ज

स्वतःचा व्यवसाय सुरू करून आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व्हायचे असेल, तर केंद्र सरकारची प्रधानमंत्री रोजगार सृजन कार्यक्रम (PMEGP) योजना तुमच्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. या योजनेच्या माध्यमातून पात्र लाभार्थ्यांना नवीन उद्योग सुरू करण्यासाठी बँकेमार्फत कर्ज मिळू शकते. त्याचबरोबर प्रकल्पाच्या खर्चानुसार १५ ते ३५ टक्क्यांपर्यंत अनुदान मिळण्याची तरतूद आहे.

उत्पादन क्षेत्रातील उद्योगांसाठी ५० लाख रुपये, तर सेवा क्षेत्रातील पात्र प्रकल्पांसाठी २० लाख रुपयांपर्यंत प्रकल्प खर्चाची मर्यादा आहे. त्यामुळे लघुउद्योग, उत्पादन व्यवसाय किंवा सेवा क्षेत्रात स्वतःचा उद्योग उभारू इच्छिणाऱ्या तरुणांसाठी ही योजना महत्त्वाची ठरू शकते.

PMEGP योजना नेमकी काय आहे?

प्रधानमंत्री रोजगार सृजन कार्यक्रम ही केंद्र सरकारच्या सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालयाची योजना आहे. खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग (KVIC) या योजनेची राष्ट्रीय स्तरावर अंमलबजावणी करतो. राज्यातील खादी व ग्रामोद्योग मंडळ, जिल्हा उद्योग केंद्र (DIC) आणि बँकांच्या माध्यमातूनही योजनेची प्रक्रिया राबवली जाते.

या योजनेचा मुख्य उद्देश नवीन उद्योगांना प्रोत्साहन देणे, बेरोजगारांना स्वयंरोजगाराची संधी उपलब्ध करून देणे आणि ग्रामीण तसेच शहरी भागांत रोजगारनिर्मिती करणे हा आहे.

किती कर्ज मिळते आणि किती अनुदान मिळू शकते?

या योजनेअंतर्गत पात्र नवीन उद्योगांसाठी प्रकल्प खर्चाची कमाल मर्यादा पुढीलप्रमाणे आहे.

• **उत्पादन उद्योग:** ५० लाख रुपयांपर्यंत.
• **सेवा क्षेत्रातील उद्योग:** २० लाख रुपयांपर्यंत.

अनुदानाचे प्रमाण लाभार्थ्याचा प्रवर्ग आणि उद्योग ग्रामीण की शहरी भागात आहे, यावर अवलंबून असते.

| लाभार्थ्यांचा प्रवर्ग | शहरी भागातील अनुदान | ग्रामीण भागातील अनुदान | |---|---:|---:| | सर्वसाधारण प्रवर्ग | १५% | २५% | | विशेष प्रवर्ग | २५% | ३५% |

विशेष प्रवर्गामध्ये नियमानुसार पात्र महिला, अनुसूचित जाती-जमाती, इतर पात्र विशेष प्रवर्ग आणि संबंधित मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये नमूद केलेल्या लाभार्थ्यांचा समावेश होऊ शकतो.

**महत्त्वाचे:** ही संपूर्ण रक्कम थेट हातात मिळणारे अनुदान नाही. लाभार्थ्याला स्वतःचा काही हिस्सा भरावा लागतो आणि उर्वरित प्रकल्पासाठी बँक कर्जाची प्रक्रिया होते. अनुदानाची रक्कम नियमानुसार सुरुवातीला बँकेत तीन वर्षांच्या लॉक-इन कालावधीत ठेवली जाते. त्यानंतर आवश्यक अटी पूर्ण झाल्यास ती कर्जामध्ये समायोजित केली जाते.

अर्जदाराला स्वतः किती पैसे भरावे लागतील?

PMEGP योजनेत प्रकल्प खर्चातील काही रक्कम लाभार्थ्याला स्वतः गुंतवावी लागते.

• सर्वसाधारण प्रवर्गातील लाभार्थ्यांसाठी स्वहिस्सा १० टक्के आहे.
• विशेष प्रवर्गातील लाभार्थ्यांसाठी स्वहिस्सा ५ टक्के आहे.

उर्वरित निधीसाठी बँकेकडे कर्ज प्रस्ताव सादर करता येतो. मात्र, कर्ज मंजुरी ही बँकेच्या तपासणीवर, प्रकल्पाच्या व्यवहार्यतेवर आणि योजनेच्या नियमांवर अवलंबून असते.

PMEGP योजनेसाठी कोण पात्र आहे?

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

1. अर्जदार भारतीय नागरिक असावा. 2. अर्जदाराचे वय किमान १८ वर्षे असावे. 3. नवीन उद्योग किंवा पात्र व्यवसाय सुरू करण्यासाठी अर्ज केला पाहिजे. 4. उत्पादन क्षेत्रातील १० लाख रुपयांपेक्षा जास्त आणि सेवा क्षेत्रातील ५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त प्रकल्प खर्चासाठी किमान आठवी उत्तीर्ण असण्याची अट लागू होते. 5. प्रकल्पासाठी आवश्यक स्वहिस्सा भरण्याची तयारी असावी. 6. आधार कार्ड, बँक खाते आणि आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध असावीत. 7. प्रकल्प योजनेच्या नियमांनुसार पात्र असावा.

स्वयं-सहाय्यता बचत गट, पात्र नोंदणीकृत संस्था, विश्वस्त संस्था आणि सहकारी संस्थांनाही संबंधित नियमांनुसार लाभ मिळू शकतो.

अर्ज करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे लागतील?

PMEGP योजनेसाठी अर्ज करताना साधारणपणे पुढील कागदपत्रे आवश्यक ठरू शकतात.

• आधार कार्ड
• पॅन कार्ड
• पासपोर्ट आकाराचा फोटो
• शैक्षणिक पात्रतेचा दाखला, लागू असल्यास
• जात प्रमाणपत्र किंवा संबंधित विशेष प्रवर्गाचा पुरावा, लागू असल्यास
• बँक खात्याचा तपशील
• उद्योगाचा सविस्तर प्रकल्प अहवाल (Project Report)
• व्यवसायाच्या जागेचा पुरावा किंवा भाडेकरार, आवश्यकतेनुसार
• इतर आवश्यक परवाने व नोंदणी कागदपत्रे

अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत पोर्टलवरील अद्ययावत कागदपत्रांची यादी तपासावी.

PMEGP योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा?

या योजनेसाठी अर्ज ऑनलाइन पद्धतीने करता येतो. अर्ज करताना पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी.

**१. अधिकृत वेबसाइट उघडा**

[PMEGP अधिकृत ऑनलाइन पोर्टल](https://www.kviconline.gov.in/pmegpeportal) येथे भेट द्या.

**२. नवीन नोंदणी करा**

‘New Applicant Registration’ हा पर्याय निवडून अर्जदाराची आवश्यक माहिती भरा.

**३. वैयक्तिक माहिती भरा**

नाव, पत्ता, मोबाइल क्रमांक, शैक्षणिक पात्रता आणि प्रवर्गासंबंधी माहिती अचूक नोंदवा.

**४. उद्योगाची माहिती द्या**

कोणता व्यवसाय सुरू करायचा आहे, प्रकल्पाचा खर्च किती आहे, कोणती यंत्रसामग्री लागणार आहे आणि किती रोजगार निर्माण होऊ शकतो, याचा तपशील भरा.

**५. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा**

आधार, पॅन, शैक्षणिक प्रमाणपत्र आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा. प्रकल्प अहवालही तयार ठेवावा.

**६. अर्ज सबमिट करा**

सर्व माहिती तपासून अर्ज सादर करा. अर्ज क्रमांक सुरक्षित ठेवा.

**७. बँकेच्या प्रक्रियेला सामोरे जा**

अर्जाची छाननी आणि पुढील प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित बँक प्रकल्पाची व्यवहार्यता, कर्जफेडीची क्षमता आणि इतर निकष तपासते. मंजुरी मिळाल्यानंतर योजनेच्या अटींनुसार पुढील प्रक्रिया पूर्ण करता येते.

आधीच व्यवसाय सुरू केला असेल तर काय?

PMEGP योजनेत यापूर्वी PMEGP किंवा मुद्रा योजनेअंतर्गत सहाय्य घेतलेल्या काही पात्र उद्योगांच्या विस्तारासाठी दुसऱ्या कर्जाची सुविधाही उपलब्ध आहे. या अंतर्गत पात्र उत्पादन उद्योगांसाठी १ कोटी रुपये आणि पात्र सेवा किंवा व्यापार प्रकल्पांसाठी २५ लाख रुपयांपर्यंतच्या प्रकल्प खर्चाची मर्यादा लागू होऊ शकते. यासाठी स्वतंत्र पात्रता आणि अटी तपासणे आवश्यक आहे.

शेतकरी आणि तरुणांसाठी का महत्त्वाची आहे ही योजना?

ग्रामीण भागातील तरुण, सुशिक्षित बेरोजगार आणि स्वतःचा व्यवसाय सुरू करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींना या योजनेतून आर्थिक सहाय्य मिळवण्याची संधी आहे. पात्रतेनुसार अनुदानाचा लाभ मिळाल्यास सुरुवातीच्या भांडवलाचा भार कमी होऊ शकतो.

मात्र, अर्ज केला म्हणजे कर्ज किंवा अनुदान निश्चित मिळेलच असे नाही. प्रकल्पाची व्यवहार्यता, बँकेची मंजुरी आणि योजनेच्या अटींची पूर्तता महत्त्वाची आहे.

**त्यामुळे स्वतःचा उद्योग सुरू करण्याचे नियोजन करत असाल, तर सर्वप्रथम व्यवसायाचा योग्य प्रकल्प अहवाल तयार करा आणि PMEGP च्या अधिकृत पोर्टलवर अर्जाची प्रक्रिया व अद्ययावत नियम तपासा.**