Brucellosis Disease : जनावरांपासून माणसांनाही होतो हा धोकादायक आजार! ब्रुसेलोसिसची लक्षणे आणि प्रतिबंधक उपाय जाणून घ्या
गाई-म्हशींमध्ये गर्भपात आणि दूध उत्पादनात घट होण्यास कारणीभूत ठरणारा ब्रुसेलोसिस आजार माणसांनाही होऊ शकतो. जाणून घ्या लक्षणे, संसर्ग आणि प्रतिबंधक उपाय.
- लेखक / प्रतिनिधी
- जय किसान डेस्क
- प्रकाशित तारीख
- ३० ऑक्टोबर, २०२६
- प्रकाशित वेळ
- सकाळी १०:४०
- शेवटचे अपडेट
- ३० ऑक्टोबर, २०२६, सकाळी ११:३१
- बातमीचा स्रोत
- online
फोटो: ai
पशुपालन हा शेतीला जोडधंदा म्हणून आर्थिक आधार देणारा महत्त्वाचा व्यवसाय आहे. मात्र जनावरांना होणाऱ्या संसर्गजन्य आजारांमुळे पशुपालकांना मोठे नुकसान सहन करावे लागू शकते. यातीलच एक गंभीर आजार म्हणजे ब्रुसेलोसिस (Brucellosis), ज्याला संसर्गजन्य गर्भपात असेही म्हणतात.
गाई आणि म्हशींमध्ये हा आजार प्रामुख्याने ब्रुसेला अ‍ॅबॉर्टस (Brucella abortus) या जिवाणूमुळे होतो. विशेष म्हणजे हा रोग जनावरांपासून माणसांमध्येही पसरू शकतो. त्यामुळे पशुपालकांनी या आजाराची लक्षणे आणि प्रतिबंधक उपाय समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
ब्रुसेलोसिस आजाराची प्रमुख लक्षणे कोणती?
ब्रुसेलोसिसचा सर्वाधिक परिणाम जनावरांच्या प्रजननक्षमतेवर होतो. संसर्ग झालेल्या गाई-म्हशींमध्ये पुढील लक्षणे दिसू शकतात.
1. गर्भावस्थेच्या शेवटच्या तीन महिन्यांत अचानक गर्भपात होणे.
2. गर्भपात किंवा प्रसूतीनंतर वार अडकणे.
3. जनावरांच्या प्रजननक्षमतेवर परिणाम होऊन गर्भधारणा होण्यात अडचणी येणे.
4. दूध उत्पादनात घट होणे.
5. काही जनावरांमध्ये कोणतीही स्पष्ट लक्षणे न दिसताही संसर्ग असू शकतो.
मात्र गर्भपात होण्यामागे इतर कारणेही असू शकतात. त्यामुळे केवळ लक्षणांवरून ब्रुसेलोसिसचे निदान न करता पशुवैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे.
ब्रुसेलोसिसचा संसर्ग माणसांमध्ये कसा होतो?
ब्रुसेलोसिस हा झूनॉटिक आजार आहे. म्हणजेच त्याचा संसर्ग जनावरांपासून माणसांमध्ये होऊ शकतो.
संसर्ग झालेल्या जनावरांचा गर्भ, वार, रक्त किंवा इतर स्राव यांच्या संपर्कातून हा आजार पसरू शकतो. तसेच न उकळलेले किंवा न पाश्चराइज केलेले संक्रमित दूध आणि त्यापासून बनवलेले पदार्थ सेवन केल्यानेही संसर्ग होण्याचा धोका असतो.
माणसांमध्ये ताप, अंगदुखी, सांधेदुखी, थकवा आणि रात्री घाम येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. संसर्गाचा संशय असल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
ब्रुसेलोसिसपासून जनावरांचे संरक्षण कसे करावे?
या आजाराचा प्रसार रोखण्यासाठी पशुपालकांनी पुढील खबरदारी घ्यावी.
1. गर्भपात झालेला गर्भ, वार आणि जनावरांचे स्राव उघड्या हाताने हाताळू नयेत. हातमोजे आणि आवश्यक संरक्षण साधने वापरावीत.
2. गर्भपात झालेल्या किंवा संशयित जनावराला इतर निरोगी जनावरांपासून वेगळे ठेवावे.
3. गोठा आणि दूषित जागा पशुवैद्यकीय मार्गदर्शनानुसार स्वच्छ व निर्जंतुक करावी.
4. नवीन जनावरे खरेदी केल्यानंतर कळपात सामील करण्यापूर्वी त्यांची पशुवैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी.
5. जनावराचा गर्भपात झाल्यास तातडीने जवळच्या पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांना माहिती द्यावी.
6. गर्भपात झालेला गर्भ, वार आणि दूषित साहित्याची विल्हेवाट पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांच्या सूचनेनुसार सुरक्षितपणे लावावी.
ब्रुसेलोसिस प्रतिबंधासाठी लसीकरण महत्त्वाचे
ब्रुसेलोसिसचा प्रसार रोखण्यासाठी मादी वासरांचे योग्य वयात लसीकरण करणे महत्त्वाचे आहे.
राष्ट्रीय पशुरोग नियंत्रण कार्यक्रमांतर्गत गाई-म्हशींच्या ४ ते ८ महिने वयोगटातील मादी वासरांना ब्रुसेलोसिस प्रतिबंधक लस आयुष्यातून एकदाच देण्याची तरतूद आहे.
ही लस प्रशिक्षित पशुवैद्यकीय कर्मचाऱ्यांकडूनच द्यावी. लसीकरणामुळे संसर्गाचा धोका कमी होण्यास मदत होते; मात्र पूर्ण आणि कायमस्वरूपी संरक्षणाची हमी मिळत नाही.
पशुपालकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
गोठ्यात नियमित स्वच्छता राखणे, जनावरांची आरोग्य तपासणी करणे आणि वेळेवर लसीकरण करणे या गोष्टींना प्राधान्य द्यावे. संशयित जनावरांचे दूध कच्च्या स्वरूपात पिऊ नये.
ब्रुसेलोसिसमुळे गर्भपात, प्रजनन समस्या आणि दूध उत्पादनात घट होऊ शकते. त्यामुळे पशुपालकांचे आर्थिक नुकसान टाळण्यासाठी रोगाचे लवकर निदान आणि प्रतिबंधक उपाय आवश्यक आहेत.
याबाबत अधिक माहितीसाठी जवळच्या पशुवैद्यकीय दवाखान्यात संपर्क साधावा, असा सल्ला सेवानिवृत्त सहाय्यक आयुक्त पशुसंवर्धन, सांगली, डॉ. व्यंकटराव घोरपडे यांनी दिला आहे.
