संत्र्याच्या बागांना फटका, ७२ वर्षीय शेतकऱ्याचा भन्नाट प्रयोग! दोन एकरांत फुलविली रेड ड्रॅगन फ्रूटची बाग

विदर्भातील संत्रा आणि मोसंबी उत्पादक शेतकरी दुष्काळ, पाणीटंचाई आणि फळगळ यांसारख्या समस्यांमुळे अडचणीत आले आहेत. अशा परिस्थितीत पारंपरिक शेतीला पर्याय शोधत काटोल तालुक्यातील खुर्सापार येथील ७२ वर्षीय केशव गोतमारे यांनी दोन एकर क्षेत्रात जम्बो रेड ड्रॅगन फ्रूटची यशस्वी लागवड केली आहे. त्यांच्या या प्रयोगातून पहिल्या हंगामात चार हजार किलो उत्पादन मिळाले असून, आता त्यांनी मोठ्या बाजारपेठांसह निर्यातीच्या दिशेने पावले टाकली आहेत.

बँकेतील नोकरीनंतर शेतीत नवा प्रयोग

केशव गोतमारे हे कृषी विषयातील एम.एस्सी. पदवीधर असून, त्यांनी स्टेट बँकेत सहायक महाव्यवस्थापक म्हणून काम केले आहे. निवृत्तीनंतर त्यांनी वडिलोपार्जित शेतीकडे लक्ष देण्याचा निर्णय घेतला. बदलते हवामान आणि पाण्याची समस्या लक्षात घेऊन पारंपरिक पिकांऐवजी पर्यायी फळपिकाचा शोध सुरू केला.

यातून त्यांनी जम्बो रेड ड्रॅगन फ्रूटची निवड केली. २० जानेवारी २०२४ रोजी कोल्हापूर येथील नर्सरीतून ५,५०० रोपे आणून दोन एकर क्षेत्रात लागवड केली. योग्य नियोजन, पाणी व्यवस्थापन आणि पिकाच्या निगेवर भर देत त्यांनी या शेतीची सुरुवात केली.

पहिल्याच हंगामात मिळाले चार हजार किलो उत्पादन

लागवडीनंतर जुलै २०२५ मध्ये त्यांच्या बागेतून पहिले उत्पादन मिळण्यास सुरुवात झाली. जुलै ते नोव्हेंबर या कालावधीत सुमारे चार हजार किलो ड्रॅगन फ्रूटचे उत्पादन झाले. स्थानिक बाजारपेठेसह मुंबईतही त्यांनी फळांची विक्री केली. चांगल्या दर्जाच्या फळांना बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी प्रतवारी आणि पॅकेजिंगचे महत्त्वही त्यांना या काळात समजले.

ठिबक सिंचनातून पाण्याचे योग्य नियोजन

पाणीटंचाईच्या काळात फळबागा टिकवणे हे शेतकऱ्यांसमोरील मोठे आव्हान आहे. गोतमारे यांनी आपल्या बागेत ठिबक सिंचनाचा वापर करून पाण्याचे नियोजन केले आहे. ड्रॅगन फ्रूटची शेती तुलनेने कमी पाण्यात करता येऊ शकते; मात्र त्यासाठी योग्य जमीन, पाण्याचा निचरा, झाडांना आधार आणि नियमित व्यवस्थापन आवश्यक आहे.

या पिकाची लागवड करण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार, लागवडीचा खर्च आणि बाजारपेठेची उपलब्धता यांचा अभ्यास करणे गरजेचे आहे.

५० ते ५५ रुपये किलो भाव; मोठ्या बाजारपेठेत अधिक दराची शक्यता

गोतमारे यांच्या माहितीनुसार, मागील हंगामात त्यांना फळांसाठी साधारण ५० ते ५५ रुपये प्रतिकिलो दर मिळाला. योग्य प्रतवारी आणि पॅकेजिंग केलेल्या फळांना मुंबईच्या बाजारपेठेत १४० ते १५० रुपये प्रतिकिलो दर मिळू शकतो, असे त्यांनी सांगितले.

मात्र, मोठ्या बाजारपेठेत मिळणाऱ्या दरातून वाहतूक, पॅकिंग, कमिशन आणि इतर खर्च वजा केल्यानंतरच प्रत्यक्ष नफा समजू शकतो. त्यामुळे या शेतीत उत्पादनासोबत विक्रीचे योग्य नियोजनही महत्त्वाचे ठरते.

यंदा उत्पादन वाढले; निर्यातीची तयारी सुरू

गोतमारे यांच्या म्हणण्यानुसार, यंदा जुलै ते ऑक्टोबर या कालावधीत सुमारे ४,५०० किलो उत्पादन मिळाले आहे. नोव्हेंबरअखेर आणखी दोन हजार किलो उत्पादन मिळण्याची अपेक्षा असून, हंगामात एकूण उत्पादन सुमारे ६,५०० किलोपर्यंत जाण्याचा त्यांचा अंदाज आहे.

आता नागपूर, मुंबई आणि बंगळुरू यांसारख्या बाजारपेठांमध्ये फळांची विक्री वाढविण्यासाठी ते प्रयत्नशील आहेत. तसेच निर्यातीसाठी आवश्यक गुणवत्ता तपासण्या आणि प्रमाणपत्रांच्या प्रक्रियेच्या दिशेनेही त्यांनी तयारी सुरू केली आहे.

विदर्भातील शेतकऱ्यांसाठी पर्यायी शेतीचा मार्ग

इस्रायलच्या आधुनिक शेती पद्धतींच्या धर्तीवर उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर करून विदर्भातील शेतकऱ्यांसमोर आदर्श उभा करण्याचे स्वप्न गोतमारे यांनी व्यक्त केले आहे.

संत्रा आणि मोसंबीच्या बागांना विविध संकटांचा सामना करावा लागत असताना, त्यांनी केलेला ड्रॅगन फ्रूट शेतीचा प्रयोग पर्यायी फळपिकांकडे वळण्याची दिशा दाखवतो. मात्र, कोणतेही नवीन पीक घेण्यापूर्वी त्याचा खर्च, स्थानिक परिस्थिती आणि बाजारपेठेतील मागणी यांचा अभ्यास करणे तितकेच आवश्यक आहे.