देशी कोंबड्या, शेळी-मेंढी अन् गायींच्या पालनातून अनन्या पवार यांची लाखोंची कमाई!

* आज अनेक तरुण शेतीपासून दूर जाताना दिसत आहेत. मात्र, नाशिक जिल्ह्यातील नांदगाव तालुक्यातील बोराळे गावच्या अनन्या आणि मंदार पवार या दाम्पत्याने शेतीतच चांगल्या कमाईचा मार्ग शोधला आहे. देशी कोंबडीपालन, शेळी-मेंढीपालन, गायींचे संगोपन आणि फळझाडांची लागवड अशा विविध व्यवसायांची सांगड घालून त्यांनी शेतीतून आर्थिक प्रगती साधली आहे. या शेतीपूरक व्यवसायातून त्यांना वर्षाला सुमारे १० लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळत आहे.

६५० देशी कोंबड्यांचे संगोपन

अनन्या पवार या बी.एस्सी. रसायनशास्त्र पदवीधर आहेत. शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी शेतीला जोडधंदा म्हणून देशी कोंबडीपालन सुरू केले. गेल्या दोन वर्षांपासून त्या मुक्तसंचार पद्धतीने कोंबड्यांचे पालन करत आहेत.

सध्या त्यांच्याकडे सुमारे ६५० देशी कोंबड्या आहेत. त्यांच्यापासून दररोज सरासरी ५० ते ६० अंडी मिळतात. या अंड्यांची मागणीनुसार १५ रुपये नग दराने विक्री केली जाते. तर नर कोंबड्यांना ७०० ते १,००० रुपये दर मिळतो.

कोंबड्यांना मोकळेपणाने फिरता यावे, यासाठी त्यांनी एक एकर जागा राखून ठेवली आहे. या परिसरात तुती, आंबा, नारळ, शेवगा आणि सुबाभूळ यांसारखी झाडे लावली आहेत. त्यामुळे कोंबड्यांना सावली आणि नैसर्गिक वातावरण मिळते.

शेळी-मेंढीपालनातूनही कमाई

कोंबडीपालनासोबतच पवार दाम्पत्याने शेळी-मेंढीपालनाचाही व्यवसाय सुरू केला आहे. सध्या त्यांच्याकडे १६ शेळ्या, २२ करडे, १२ मेंढ्या आणि १० कोकरू आहेत.

लहान वयातील करडे आणि कोकरांचे योग्य संगोपन केले जाते. त्यांना संतुलित आहार दिला जातो. वेळेवर लसीकरण, जंतनाशक औषधे आणि आरोग्याची काळजी घेतली जाते. त्यानंतर वजन आणि बाजारातील मागणीनुसार त्यांची विक्री केली जाते.

तीन गिर गायींचेही पालन

पवार कुटुंबाकडे तीन गिर गायी आणि दोन वासरे आहेत. गायींच्या दुधाचा वापर घरासाठी केला जातो. उरलेल्या दुधापासून तूप तयार करून त्याची विक्री केली जाते. या तुपाला किलोमागे ३,५०० ते ३,६०० रुपये दर मिळतो.

गायींचे शेण आणि गोमूत्र यांचा वापर नैसर्गिक शेतीसाठी केला जातो. त्यामुळे पशुपालनातून मिळणाऱ्या गोष्टींचा शेतीतही उपयोग होतो.

शेतात १०० पेक्षा जास्त फळझाडे

पवार दाम्पत्याने आपल्या शेतात १०० हून अधिक फळझाडे आणि मसालावर्गीय झाडांची लागवड केली आहे. यात आंबा, फणस, चिकू, चिंच, खजूर, आवळा, सीताफळ, रामफळ, ड्रॅगन फ्रूट आणि काजू यांसारख्या झाडांचा समावेश आहे.

भविष्यात शेतातूनच विविध प्रकारची फळे मिळावीत, हा त्यामागचा उद्देश आहे.

जनावरांचा चारा स्वतः तयार करण्यावर भर

पशुपालनात खाद्याचा खर्च मोठा असतो. हा खर्च कमी करण्यासाठी पवार दाम्पत्य स्वतःच्या शेतातील मका आणि गहू यांचा वापर करते. याशिवाय मुरघास, ज्वारीचा कडबा, नेपियर गवत आणि तुतीच्या पानांचाही चारा म्हणून उपयोग केला जातो.

त्यांनी हायड्रोपोनिक चारा उत्पादनाचाही प्रयोग केला आहे. ४ फूट बाय ६ फूट आकाराच्या आणि ४८ ट्रे असलेल्या संचामध्ये ते मका व गव्हाचा चारा तयार करतात.

कोंबड्यांसाठीही ते काही वेळा ताक आणि हळद मिसळलेले पाणी वापरतात. मात्र, अशा उपायांमुळे रोगप्रतिकारशक्ती वाढते याची खात्री करण्यासाठी पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला महत्त्वाचा आहे.

तरुणांसाठी अनन्या आणि मंदार यांचा आदर्श

अनन्या आणि मंदार पवार यांनी केवळ एका व्यवसायावर अवलंबून न राहता कोंबडीपालन, शेळी-मेंढीपालन, गोपालन आणि फळबाग अशा विविध व्यवसायांची सांगड घातली आहे. कृषी विभाग आणि आत्मा यांच्याकडून मिळणाऱ्या मार्गदर्शनाचाही त्यांना फायदा होत आहे.

**शेतीत योग्य नियोजन, मेहनत आणि शेतीपूरक व्यवसायांची जोड दिल्यास चांगली आर्थिक प्रगती साधता येते**, हे या दाम्पत्याने दाखवून दिले आहे. शेतीपासून दूर जाण्याऐवजी आधुनिक पद्धतीने शेती आणि पशुपालनाकडे वळण्याचा संदेश त्यांचा प्रवास देतो.